ترشح زخم: رنگ، بو و مقدار آن چه می‌گوید؟
وقتی پانسمان را باز می‌کنید و رنگ یا بوی غیرمنتظره‌ای می‌بینید، اولین سؤال این است: «عفونت کرده؟» ترشح زخم یکی از مهم‌ترین نشانه‌هایی است که پرستار زخم هنگام ارزیابی بررسی می‌کند. در این راهنما یاد می‌گیرید چه ترشحی طبیعی است و کدام رنگ‌ها و بوها زنگ خطرند.
ترشح زخم چیست و کی طبیعی است؟
ترشح زخم (اگزودا) مایعی است که بدن برای ترمیم زخم تولید می‌کند. ترشح شفاف یا کاهیرنگ، رقیق و بدون بوی تند معمولاً طبیعی است. ترشح زرد غلیظ، سبز، چرکی، بدبو یا افزایش ناگهانی مقدار همراه با درد، قرمزی گسترده و تب نشانه احتمال عفونت است و ارزیابی متخصص لازم دارد.
ترشح زخم برای بدن چه کاری می‌کند؟
بدن برای ترمیم زخم، مایعی غنی از پروتئین، سلولهای دفاعی و عوامل رشد به بستر زخم می‌فرستد. این مایع زخم را مرطوب نگه می‌دارد و به مهاجرت سلولهای جدید کمک می‌کند؛ همان اصل ترمیم زخم به روش مرطوب.
پس وجود ترشح بد نیست. مشکل زمانی است که ترشح خیلی زیاد، خیلی کم یا از نظر رنگ و بو غیرعادی شود. پرستار زخم سه چیز را بررسی می‌کند: نوع (رنگ و غلظت)، مقدار و بو.
رنگ ترشح زخم چه معنایی دارد؟
رنگ یکی از ساده‌ترین نشانه‌هاست، اما فقط یک سرنخ است و باید همراه سایر علائم تفسیر شود:
| نوع / رنگ ترشح | ظاهر | معنی احتمالی |
|---|---|---|
| سروز (آبکی) | شفاف یا کاهی، رقیق | معمولاً طبیعی و نشانه ترمیم |
| سروزانگوئینوس | صورتی کم‌رنگ، آبکی | معمولاً طبیعی؛ مقدار کمی خون با مایع مخلوط شده |
| خونی (سانگوئینوس) | قرمز روشن یا تیره | آسیب رگ‌های کوچک؛ اگر زیاد یا ادامه‌دار باشد باید بررسی شود |
| چرکی زرد | غلیظ، کدر، زرد یا کرم | احتمال عفونت؛ نیازمند ارزیابی |
| سبز یا سبز-آبی | غلیظ، گاهی با بوی شیرین یا تند | می‌تواند نشانه عفونت باکتریایی خاص باشد؛ سریع بررسی شود |
| قهوه‌ای یا خاکستری | کدر، گاهی با ذرات | خون قدیمی، بافت مرده یا عفونت؛ نیاز به پاک‌سازی و معاینه |
بو و مقدار ترشح را چگونه ارزیابی کنیم؟
بوی بد
بوی تند یا گندیده پس از شستوشو هم ادامه داشته باشد، نشانه عفونت یا وجود بافت مرده است. بوی خفیف پانسمانهای هیدروکلوئید طبیعی است و به معنی عفونت نیست.
مقدار کم
زخم خشک می‌شود و سلول‌ها کند حرکت می‌کنند. ممکن است پانسمان مرطوب‌کننده لازم باشد.
مقدار متوسط
پانسمان در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اشباع می‌شود؛ معمولاً قابل مدیریت با پانسمانهای جاذب.
مقدار زیاد
پانسمان در کمتر از ۲۴ ساعت خیس می‌شود یا نشت می‌کند. پوست اطراف در خطر خیس‌شدگی است و علت باید بررسی شود (عفونت، ورم، نارسایی وریدی).
افزایش ناگهانی
اگر زخمی که کم‌ترشح بود ناگهان ترشح زیاد کرد، باید به عفونت یا بدتر شدن زخم فکر کرد.
کدام نشانه‌ها همراه ترشح خطرناک‌اند؟
ترشح به‌تنهایی کافی نیست؛ نشانههای زیر در کنار هم احتمال عفونت را بالا می‌برند:
با پرستار یا پزشک متخصص زخم تماس بگیرید
- درد رو به افزایش یا تپش در محل زخم
- قرمزی و گرمای در حال گسترش به اطراف
- ترشح چرکی، زرد یا سبز و بدبو
- تورم یا سفتی بافت اطراف
- تب، لرز یا احساس ضعف
- بهبود نیافتن زخم پس از ۲ تا ۴ هفته
با ترشح زخم چه کار کنیم؟
دست‌ها را بشویید و دستکش بپوشید
پیش از تماس با پانسمان یا زخم، بهداشت دست و دستکش یک‌بارمصرف ضروری است.
پانسمان را آرام جدا کنید
اگر چسبیده بود، با سرم نمکی نرم کنید تا بافت جدید کنده نشود.
رنگ، بو و مقدار را ثبت کنید
یک عکس از زخم و ثبت تاریخ، به پرستار کمک می‌کند روند را مقایسه کند.
زخم را با سرم نمکی بشویید
از الکل، بتادین مکرر یا محلول‌های سوزاننده روی بستر زخم بدون نظر متخصص استفاده نکنید.
پانسمان متناسب انتخاب کنید
پانسمانهای فوم یا آلژینات برای ترشح زیاد، و هیدروژل برای زخم خشک؛ انتخاب با متخصص زخم است.
برای آشنایی با انواع پانسمان، پانسمان زخم در منزل را بخوانید.
ترشح زیاد با پوست اطراف زخم چه می‌کند؟
خیس‌شدگی (ماسراسیون)
پوست اطراف سفید و چروکیده می‌شود و به‌راحتی آسیب می‌بیند.
محافظ پوستی
کرم یا اسپری محافظ و حاشیه پانسمان مناسب می‌تواند از آسیب جلوگیری کند.
تعویض به‌موقع
پانسمان اشباع‌شده را منتظر نگذارید؛ زمان تعویض بر اساس مقدار ترشح تعیین می‌شود.
بررسی علت
اگر پا ورم دارد، به نارسایی وریدی فکر کنید؛ درمان زخم وریدی را ببینید.
ترشح زخم در چه شرایطی نشانه خوبی است؟
ترشح سروز کم تا متوسط، همراه با بافت صورتی‌رنگ و کوچک‌شدن تدریجی لبه‌ها، نشانه روند درست است. اگر زخم شما به‌جای بهبودی ثابت مانده، علل دیر خوب شدن زخم را بخوانید.
برای زخم‌های بستر، ارزیابی ترشح را با علائم زخم بستر و درجات آن تکمیل کنید.
ترشح زخم شما نگران‌کننده است؟
ارزیابی حضوری رنگ، بو و مقدار ترشح، همراه با معاینه بستر زخم، به پرستار متخصص زخم اجازه می‌دهد عفونت را سریعتر تشخیص دهد و پانسمان مناسب را انتخاب کند.
درخواست بررسی زخم در منزلپرسشهای پرتکرار درباره ترشح زخم
ترشح زرد زخم همیشه عفونت است؟
نه همیشه. ترشح کاهیرنگ و رقیق طبیعی است. اما ترشح زرد غلیظ و کدر، بهویژه با بو، درد و قرمزی گسترده، احتمال عفونت را بالا میبرد.
ترشح بدبوی زخم یعنی چه؟
بوی بد معمولاً از باکتریها یا بافت مرده میآید. اگر پس از شستوشو هم ادامه داشت، نیاز به ارزیابی دارد. بوی مختص بعضی پانسمانها (مثل هیدروکلوئید) استثنا است.
زخمی که ترشح ندارد خوب است؟
نه لزوماً. زخم کاملاً خشک ممکن است ترمیم کندی داشته باشد. رطوبت کنترل‌شده برای ترمیم مفید است.
هر چند وقت باید پانسمان را عوض کرد؟
بستگی به مقدار ترشح و نوع پانسمان دارد؛ از هر چند روز یکبار تا روزانه. پانسمان نشتکرده یا خیس را باید سریعتر تعویض کرد.
کی باید به اورژانس بروم؟
تب بالا با لرز، قرمزی که سریع گسترش مییابد، درد شدید ناگهانی، بیحسی یا سیاه شدن بافت و گیجی نشانههای مراجعه فوری هستند.
ترشح یا بوی زخم شما غیرعادی است؟ همین حالا مشورت بگیرید
09362399484 — پاسخگویی سریع | تهران، خیابان ملاصدرا، نبش شیراز شمالی، جنب بانک کشاورزی، پلاک ۳۶
این مقاله صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین ویزیت و تشخیص پزشک یا متخصص زخم نیست. در شرایط اورژانسی (خونریزی شدید غیرقابل کنترل، تب بالا، علائم عفونت گسترده یا تغییر ناگهانی هوشیاری) بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
