علائم و نشانه‌های زخم بستر — تشخیص زودهنگام و پیشگیری
به عنوان درمانگران زخم بستر، همواره یک جمله طلایی داریم: «یک لکه قرمز کوچک امروز، یک زخم عمیق عفونی در هفته آینده است.» در این راهنما به شما می‌گوییم چگونه علائم اولیه را قبل از پیشرفت فاجعه‌بار زخم تشخیص دهید.
زخم بستر چگونه شکل می‌گیرد؟
زخم بستر (یا زخم فشاری) زمانی ایجاد می‌شود که استخوان‌های بدن، پوست و بافت را به مدت طولانی به تشک یا ویلچر فشار می‌دهند. این فشار مداوم، جریان خون را قطع کرده و باعث مرگ سلول‌ها می‌شود. این آسیب معمولاً در نقاطی که استخوان به پوست نزدیک‌تر است رخ می‌دهد؛ مانند لگن (ساکروم)، سرین، پاشنه پا، شانه‌ها و آرنج‌ها.
نشانه‌های زخم بستر از شروع تا مراحل خطرناک
زخم بستر یک‌شبه عمیق نمیشود، بلکه مراحلی را طی میکند. اگر به عنوان مراقب بیمار این علائم را بشناسید، می‌توانید در همان مراحل اولیه درمان را متوقف کنید:
علائم اولیه (هشدار سطح اول)
پوست ناحیه تحت فشار قرمز رنگ می‌شود (در افراد با پوست تیره ممکن است بنفش یا آبی به نظر برسد). این ناحیه معمولاً گرمتر از سایر نواحی بدن است و در صورت هوشیاری، بیمار از درد یا سوزش در آن نقطه شکایت میکند.
مرحله ایجاد ضایعه (آسیب پوست)
اگر فشار برداشته نشود، پوست دچار پارگی شده و تاول ایجاد می‌شود. با ترکیدن تاول، یک زخم باز و کم‌عمق به وجود می‌آید که حاشیه‌ای قرمز رنگ و مرکزی صورتی یا زرد رنگ دارد.
مراحل پیشرفته (درگیری بافت و عضله)
زخم به عمق نفوذ میکند. بافت‌های زیرین (چربی، عضله و حتی استخوان) نمایان می‌شوند. در این مرحله، بافت‌های مرده به شکل لایه‌ای زرد رنگ (Slough) یا سیاه رنگ (Eschar) داخل زخم دیده می‌شوند.
علائم عفونت (اورژانس پزشکی)
ورود باکتری‌ها باعث ایجاد قرمزی و تورم شدید اطراف زخم می‌شود. ترشح چرک غلیظ، بوی بسیار بد و نامطبوع و بروز تب در بیمار، نشانه‌های قطعی عفونت هستند که نیازمند مداخله فوری متخصص است.
هشدار متخصص: عوارض مرگبار زخم بستر چیست؟
یک زخم بسترِ عفونی شده، صرفاً یک مشکل پوستی نیست. باکتری‌ها می‌توانند به جریان خون راه پیدا کرده و باعث عفونت خون (باکترمی) و سپس سپسیس (عفونت منتشر و شدید) شوند که متاسفانه خطر مرگ را به شدت افزایش می‌دهد. همچنین عفونت استخوان (استئومیلیت) و کاهش شدید وزن و تحلیل رفتن بدن از عوارض جدی این بیماری است.
۴ راهکار طلایی برای پیشگیری از ایجاد زخم بستر
در علم درمان زخم، پیشگیری بسیار ارزان‌تر، بدون دردتر و راحت‌تر از درمان است. اقدامات زیر برای هر بیمار بستری ضروری است:
تغییر پوزیشن منظم (قانون ۲ ساعت)
مهم‌ترین اصل، برداشتن فشار است. موقعیت بیمار باید هر ۲ تا ۳ ساعت یک‌بار در تخت تغییر کند (به پهلوی راست، پهلوی چپ، پشت).
استفاده از تجهیزات کاهنده فشار
استفاده از تشک مواج (سلولی یا تخم‌مرغی متناسب با وزن بیمار) و بالشتک‌های مخصوص زیر پاشنه‌ها و بین زانوها، فشار را در نقاط حساس پخش میکند.
مراقبت صحیح از پوست (یک اشتباه رایج!)
پوست را تمیز، خشک و مرطوب نگه دارید. توجه: برخلاف باور عمومی، هرگز نواحی استخوانی که قرمز شده‌اند را ماساژ ندهید! ماساژ مستقیم این نواحی باعث پاره شدن مویرگهای ضعیف شده و ایجاد زخم را تسریع میکند.
تغذیه درمانی
پوست برای سالم ماندن به سوخت نیاز دارد. رژیم غذایی پر پروتئین، ویتامین C، زینک و هیدراتاسیون (مصرف آب کافی) برای بهبود سلامت عمومی بافت‌ها ضروری است.
آیا لکه‌های قرمز یا زخم روی بدن بیمار مشاهده کرده‌اید؟ زمان را از دست ندهید!
درمان زودهنگام زخم بستر، از دردهای طاقت‌فرسا و هزینه‌های سنگین جلوگیری میکند. کلینیک الو زخم با اعزام متخصصین درمان زخم به منزل شما در تهران و شهرستان‌ها، آماده ارائه نوین‌ترین متدهای درمانی است.
سلب مسئولیت پزشکی: مطالب این صفحه صرفاً جنبه آموزشی داشته و جایگزین ویزیت بالینی متخصص نمی‌باشد. اگر متوجه ترشح چرک، بوی بد و یا تب در بیمار خود شدید، به هیچ عنوان خوددرمانی (استفاده از پمادهای سنتی، بتادین یا عسل) نکرده و فوراً با تیم تخصصی درمان زخم تماس بگیرید.
